Stress jezelf Grijs

Volgens onderzoekers van de Tokyo Medical and Dental University zorgt stress er voor dat het DNA beschadigd raakt. Dit heeft vooral invloed op stamcellen. Ook de stamcellen die uit moeten groeien tot zogenaamde melanocyten hebben last van stress. Deze melanocyten zijn de pigmentcellen die het haar van kleur voorzien.

Hoewel de beschadigde stamcellen uiteindelijk wel tot pigmentcellen uitgroeien, geven ze hun pigment niet langer af aan het haar. Zonder dit pigment worden haren grijs en uiteindelijk zelfs wit. Volgens de Japanse wetenschappers heeft het vermijden van stress tot gevolg dat het haar minder snel grijs wordt. Ook concluderen ze dat deze genetische instabiliteit ten grondslag ligt aan de meeste klachten die aan ouderdom gekoppeld worden.

Een kale stresskip – Het verband tussen haarverlies en stress

Grijs haar kan dus veroorzaakt worden door stress. En hoewel de meeste wetenschappers geloven dat stress geen invloed heeft op de genetisch bepaalde mannelijke kaalheid, kan stress er wel degelijk voor zorgen dat je haar uitvalt. Er zijn drie soorten kaalheid die door stress kunnen ontstaan:

• Alopecia areata: Bij deze vorm van kaalheid keren de witte bloedlichaampjes zich tegen het haar. Ze vallen de haarzakjes aan, waardoor deze stoppen met het produceren van haar en er haaruitval optreedt. Alecopia areata kan vele oorzaken hebben, waaronder stress.
• Telogen effluvium: Stress kan er ook voor zorgen dat haartjes in een rustfase terechtkomen. Na enkele maanden kan het hierdoor gebeuren dat haar losgetrokken wanneer het gekamd of gewassen wordt.
• Trichotillomania: Ook dit ziekbeeld kan zorgen voor kale plekken. De kaalheid is in dit geval echter te wijten aan een onweerstaanbare drang om haar uit te trekken. Dit kan uit de hoofdhuid zijn, maar ook wenkbrauwen en andere delen van het lichaam kunnen doelwit zijn van deze aandrang. Het uitrekken van haar kan een manier zijn om te gaan met gevoelens van stress, frustratie of angst.

De gevolgen van deze drie aandoeningen zijn meestal omkeerbaar. Wanneer je te maken krijgt met het plotseling uitvallen van haar, raadpleeg dan te allen tijden een arts. Het is zeer goed mogelijk dat je haar weer terugkomt zodra je geen stress meer hebt, maar er bestaat ook een kans dat de haaruitval door andere medische problemen komt.

Onthaasten voor mooi haar

Vaak wordt gedacht dat mannen sneller kaal worden door stress, maar dat wordt door de wetenschappelijke wereld naar het rijk der fabeltjes verwezen. De kaalheid die gelinkt kan worden aan stress heeft niets met een genetische aanleg voor haaruitval te maken. Stress kan dus bij zowel mannen als vrouwen zorgen voor kaalheid. Gelukkig is die kaalheid te bestrijden door simpelweg de oorzaken van de stress weg te nemen. Helaas zijn grijze haren door stress niet meer naar hun gekleurde toestand terug te brengen. Toch geldt ook hier dat het proces positief wordt beïnvloed wanneer er minder sprake is van stress.

Wat is jouw ervaring met kaalheid en/of grijze haren door stress? Laat het weten in een reactie!

Je afweer ofwel immuniteit is het systeem dat ziekteverwekkers in je lichaam opspoort, tegenhoudt en vernietigt.

• Huid
• Slijmvliezen (mondslijmvlies, neusslijmvlies e.a.)
• Zuren (maagzuur, darmzuur e.a.)
• Witte bloedcellen
• Antistoffen/anti-lichamen in je lichaamsvloeistoffen

Hierbij 4 tips om je immuunsysteem te versterken en optimaal te laten functioneren…

Immuunsysteem versterken – Tip 1: Gezond eten

De belangrijkste tip om bovengenoemde barrières van je immuunsysteem te versterken en in topconditie te houden is voldoende, gezond, gevarieerd en uitgebalanceerd eten. Zodoende krijg je alle voedingsstoffen binnen die nodig zijn voor een goede lichamelijke afweer. Hierbij valt te denken aan vitamines, minderalen, spoorelementen, antioxidanten, fytochemicaliën, enzymen, co-enzymen, aminozuren, vetzuren en voedingsvezels. Eet voornamelijk groenten, fruit, hele granen (volkoren producten), noten, kiemen, zaden, vis en mager vlees.

Ook vitaminesupplementen zouden ten goede komen aan je immuunsysteem, maar hiervoor is geen uitsluitend bewijs.

Immuunsysteem versterken – Tip 2: Voldoende bewegen

Lichaamsbeweging is de op één na belangrijkste factor die meeweegt voor een sterk immuunsysteem. Lichaamsbeweging komt namelijk ten goede aan je algehele lichamelijke conditie. Je uithoudingsvermogen, je hartfunctie, je longcapaciteit, je bloedcirculatie, je celstofwisseling, maar ook je immuunsysteem. Probeer daarom dagelijks een half uur tot een uur te bewegen.

Immuunsysteem versterken – Tip 3: Stress vermijden

Het immuunsysteem is – zoals alles in ons lichaam – niet perfect. Te weinig activiteit van het immuunsysteem veroorzaakt (dodelijke) infectieziekten… Te veel activiteit leidt tot allergieën en auto-immuunziekten (o.a. MS, reumatoïde artritis en de ziekte van Crohn). Hoewel men tegenwoordig buitenproportioneel veel probeert af te schuiven op stress, kan emotionele en psychologische stress het functioneren van je immuunsysteem wel degelijk negatief beïnvloeden. Overmatige stress gaat namelijk vaak gepaard met geestelijke symptomen zoals somberheid, depressie en/of uitzichtloosheid en lichamelijke symptomen zoals (over)vermoeidheid, spierpijn en maagklachten.

Immuunsysteem versterken – Tip 4: Voldoende slapen

Voldoende slaap en een goede slaapkwaliteit zijn essentieel voor een sterk immuunsysteem. Tijdens de slaap (met name de diepe ofwel delta-slaap) vindt er namelijk aanvulling, onderhoud en reparatie plaats aan vele aspecten van het immuunsysteem. Enkele voorbeelden hiervan zijn de antilichamen (immuunglobulinen), het complementsysteem, de bloedcellen (fagocyten, granulocyten, lymfocyten, mestcellen e.a.) en de signaalstoffen.

Enzymen zijn eiwitten die bepaalde reacties starten, stoppen, versnellen of vertragen.

• Afslanken
• Vet verbranden
• Voedsel verteren
• Cellen beschermen
• Ontgiften

Enzymen kunnen dus heel nuttig zijn als je gezond wilt blijven en/of wilt afvallen. Daarom hierbij 5 tips m.b.t. enzymen en co-enzymen…

Enzymen & co-enzymen – Tip 1: Gezond en vezelrijk eten

Mensen krijgen gifstoffen binnen via lucht, schoonmaakmiddelen, medicijnen, cosmetica en voedsel. Enzymen spelen een cruciale rol bij het verwijderen van deze gifstoffen uit je lichaam. Ontgiftende enzymen bevinden zich voornamelijk in de lever en in het darm-epitheel. Je kunt de ontgiftende enzymen in je lichaam gezond houden door gezond, gevarieerd en vezelrijk te eten.

Enzymen & co-enzymen – Tip 2: Stress vermijden

De hypothalamus, de schildkier, de hypofyse en de bijnieren spelen een cruciale rol bij de productie en de regulering van talloze enzymen. Stress zorgt ervoor dat de enzym-productie van deze klieren/organen wordt geremd. Als je je enzymhuishouding wilt optimaliseren, dien je stress dus te vermijden en voldoende lichamelijke, mentale en emotionele rust te nemen.

Enzymen & co-enzymen – Tip 3: Alcoholgebruik beperken

Alcohol wordt door het lichaam herkend als een schadelijke stof. Het lichaam probeert alcohol dan ook zo snel mogelijk te verbranden en te lozen. Bij dit proces worden veel enzymen (en dus ook co-enzymen) gebruikt die het lichaam ook voor andere processen kan gebruiken. Als je veel alcohol drinkt, kan er dus een tekort ontstaan aan enzymen, wat ten koste gaat van je algehele gezondheid.

Enzymen & co-enzymen – Tip 4: Mineralen innemen

Veel enzymen gebruiken vitamines, mineralen en/of spoorelementen als co-enzym. Zo spelen o.a. ijzer, selenium, foliumzuur, kalium, natrium en magnesium een belangrijke rol binnen je enzymhuishouding. Een multivitamine-supplement is dan ook een absolute aanrader om je enzymen optimaal te laten functioneren.

Enzymen & co-enzymen – Tip 5: Enzym-supplement gebruiken

Sommige co-enzymen (o.a. “A” en “Q10”) zouden de stofwisseling en de vetverbranding stimuleren. Q10 is al enkele jaren uiterst populair en daarom verkrijgbaar in de vorm van Q10-supplementen. Er zijn tevens enzym-supplementen die enkele, of zelfs talloze enzymen bevatten.

Micropauzes voor lichamelijke, mentale & emotionele rust

De micropauze werd oorspronkelijk bedacht ter voorkoming van RSI-klachten bij mensen die de hele dag achter een computer werken. Het idee is dat je zeer regelmatig je muis en toetsenbord gedurende korte tijd loslaat. De spierspanning in polsen, armen, nek, schouders en rug verdwijnt dan eventjes, waardoor de doorbloeding wordt verbeterd. Hoewel micropauzes niet erg effectief blijken te zijn in de strijd tegen RSI-klachten, kan een frequente, korte onderbreking van je werk wel zorgen voor lichamelijke en mentale ontspanning.

Micropauze in de praktijk brengen

Een micropauze zou als volgt ten uitvoer kunnen worden gebracht:

• Stop even helemaal met werken en leg je handen in je schoot of laat ze losjes langs je lichaam hangen.
• Laat je schouders, armen en handen volledig tot ontspanning komen.
• Adem enkele keren bewust, rustig en gelijkmatig in (door de neus) en uit (door de mond).
• Glimlach wanneer je je lichaam probeert te ontspannen; hierbij helpt het om aan iets leuks te denken.

Micropauze software

Er is velerlei software op de markt waarmee je micropauzes gemakkelijk kunt realiseren. Als je beeldschermwerk doet, kun je een programma voor micropauzes op je computer installeren. Als je andersoortig werk doet, kun je micropauze software installeren op je smartphone (iPhone, Android, BlackBerry e.a.). Desbetreffende software is voorzien van een timer die je waarschuwt middels piepjes. Bovendien is er micropauze software die is voorzien van speciale ontspanningsoefeningen voor spieren en gewrichten.

Tot slot

Regelmatige onderbrekingen van minimaal drie minuten, aangevuld met micropauzes, blijken nog effectiever te zijn. Om het concentratievermogen te herstellen, is het noodzakelijk om gedurende een onderbreking activiteiten uit te voeren die lang genoeg duren om de aandacht volledig van de werktaak af te halen. Onderbrekingen i.c.m. micropauzes leidt tot:

• Lichamelijke, mentale & emotionele ontspanning
• Tegengaan van (RSI-)klachten
• Betere concentratie
• Tijdwinst op lange termijn

Geduld ontwikkelen – Tip 1: Aanvaard dat dingen tijd vereisen

Geduld leren is een kwestie van aanvaarden dat dingen langer duren dan jij wenselijk acht… Begrijp dat sommige zaken nu eenmaal niet te bespoedigen zijn. Veel zaken hebben nu eenmaal tijd nodig. Keulen en Aken zijn immers niet op één dag gebouwd.

Geduld ontwikkelen – Tip 2: Wacht het juiste moment af

Geduld is een kwestie van afwachten tot het juiste moment is aangebroken. Stel daarom pas iets voor als de situatie er klaar voor is. Het heeft immers geen zin om op de zaken vooruit te lopen. Door dingen aan te grijpen die op zich kunnen laten wachten, of sterker nog: waar de tijd nog niet rijp voor is, verspil je kostbare tijd en energie. Bovendien zal het resultaat te wensen overlaten als je dingen overhaast. Kortom: alles heeft zijn tijd.

Geduld ontwikkelen – Tip 3: Besef dat geduld veiligheid creëert

Natuurlijk zijn er volop problemen die buiten je macht liggen. De meeste moeilijkheden in het leven worden echter veroorzaakt door ons eigen ongeduld. Ongeduld veroorzaakt in eerste instantie emotionele problemen en gedragsproblemen. Ongeduld kan echter ook ernstige lichamelijke en psychische problemen tot gevolg hebben. Denk maar eens aan overhaastig autorijden of ongeduldig omgaan met gevaarlijke apparatuur… Besef daarom dat ongeduld gevaarlijk kan zijn.

Geduld ontwikkelen – Tip 4: Besef dat ongeduld relaties stuk maakt

Als je geen geduld kan opbrengen voor familie en vrienden, dan kan ongeduld ten koste gaan van je sociale contacten. Ongeduld binnen het gezin kan zelfs ernstige problemen met zich meebrengen. Zo is het belangrijk om geduld uit te oefenen binnen je relatie. Ongeduld en haast kunnen namelijk stress en ruzies veroorzaken. Kinderen hebben al helemaal veel geduld nodig. Jonge kinderen horen immers niet te veel druk, stress en haast te ervaren.

Verband tussen lichaam & geest

Je lichaam is een uiterst geavanceerd en complex mechanisme. Ontelbaar veel componenten en processen zorgen er gezamenlijk voor dat je lichaam in balans is en gezond blijft. Stress kan de balans in je lichaam verstoren. Stress tast je immuunsysteem aan, vertraagt je stofwisseling en ondermijnt je spijsvertering, je bloeddruk, je bloedcirculatie en je psychische functioneren. Lichaam en geest zijn namelijk zeer nauw met elkaar verweven.

Emoties versus lichamelijke gezondheid

Emoties lokken lichamelijke, biochemische reacties uit onder invloed van hormonen en neurotransmitters. Zenuwachtigheid zorgt voor transpiratie… Schrik zorgt voor hartslagversnelling… Angst zorgt voor benauwdheid… Verdriet legt een knoop in je maag… Blijheid zorgt voor lichamelijke ontspanning… Tegenslag zorgt voor lichamelijke verkramping… En ga zo maar door. Positieve emoties, gedachten en gevoelens werken zodoende letterlijk helend voor je lichaam. Kortom: laat stress varen en je krijgt een gezonder lichaam.

Ontevredenheid en stress

Onvrede is een gigantische stressfactor. Ontevredenheid creëert namelijk een kloof tussen je wensen en de realiteit. En deze kloof wordt gedicht met stress… Nog harder werken… Nog meer geld verdienen… De lat nog hoger leggen… Nog beter presteren… Nog meer bezitten… Kortom: nog meer stress ervaren.

Tevredenheid voor een gezonder lichaam

Tevredenheid brengt rust, geluk en vreugde. Sterker nog: tevredenheid maakt je leven volmaakt.  De beste manier om van stress af te komen is dan ook tevreden zijn. Probeer daarom tevreden te zijn met wat je bent en met wat je hebt. Zodoende hoef je niks te veranderen en kun je intenser genieten van het leven. Kortom: ervaar tevredenheid en word gezonder!

Rusteloosheid verminderen – Tip 1: Oorzaak achterhalen

Als je niet lekker in je vel zit en rusteloos bent, ga je je vanzelfsprekend ergeren. Hierdoor word je nog onrustiger en gestresster. Veel mensen beginnen met mediteren of yoga om rustiger te worden… Zulke methodes onderdrukken je onrust, maar pakken de oorzaak van rusteloosheid niet aan. Het is daarom beter om eerst de bron / oorzaak van je onrust te vinden.

Voorbeelden van oorzaken van onrust zijn:

• Relatieproblemen
• Problemen op je werk
• Problemen op school
• Conflict / ruzie met iemand
• Gebrek aan overzicht, structuur, zekerheid of organisatie in je leven
• Financiële problemen
• Verbouwing / verhuizing
• Ernstig zieke persoon in je omgeving

Je zult allereerst een oplossing of een vorm van innerlijke vrede moeten zoeken m.b.t. de oorzaak van je onrust om echt tot rust te kunnen komen!

Onrust verhelpen – Tip 2: Keuzes maken & prioriteiten stellen

Je lichaam en geest kunnen slechts een beperkt aantal indrukken en prikkels verwerken. Als je je persoonlijke limiet overschrijdt, ontstaat er onrust en stress, en op den duur soms zelfs overspannenheid of een burn-out.

Je moet daarom keuzes maken. Pak een schrift en schrijf op waar je je momenteel allemaal mee bezighoudt. Welke zaken nemen je tijd in beslag? Waar gaat je energie naartoe? Streep (relatief) onbelangrijke dingen direct weg en verwerk de rest in een overzichtelijke prioriteitenlijst. Wat niet direct hoeft te gebeuren, plan je desnoods in voor volgend jaar!

Rusteloosheid tegengaan – Tip 3: Grenzen stellen

Niet alles kan worden gepland; sommige dingen gebeuren gewoon. Stel daarom duidelijke grenzen. Als iemand met je wil afspreken, durf dan ‘nee’ te zeggen. En als iets zich spontaan voordoet, schat dan in of jij de aangewezen persoon bent om je ermee te bemoeien. Wellicht kun je er gewoon met een boog omheen lopen. Houd je leven simpel, overzichtelijk en controleerbaar en je innerlijke rust zal wederkeren!

Kinderen & stress ‒ Tip 1: Stel niet te hoge eisen

Ouders hebben de neiging om het leven van hun kinderen als stressvrij te zien. Toch ervaren kinderen al van jongs af aan stress. Stress wordt grotendeels veroorzaakt door prestatiedrang en faalangst… Het verlangen om succes te boeken en de angst om te mislukken worden op hun beurt (mede) veroorzaakt door de eisen en verwachtingen van ouders. Het is dus niet verkeerd om je kinderen ambities bij te brengen, maar dwing ze niet om te presteren boven hun eigen motivatie en capaciteiten.

Kinderen & stress ‒ Tip 2: Toon begrip, trots en genegenheid

Gebrek aan genegenheid veroorzaakt onzekerheid. Als kinderen zich ondergewaardeerd voelen door hun ouders, zullen ze eerder aan zichzelf gaan twijfelen dan wanneer ze regelmatig worden geprezen en gecomplimenteerd. Geef je kind daarom de aandacht, de genegenheid en de waardering die hij/zij verdient.

Kinderen & stress ‒ Tip 3: Let op signalen

Kinderen zijn tegenwoordig druk in de weer. Ze gaan naar school… Hebben naschoolse hobby’s… Zijn lid van een sportvereniging… Bespelen muziekinstrumenten… Hebben talloze speelkameraadjes… Hebben vaak al op jonge leeftijd een bijbaantje… En dan is er ook nog huiswerk… Als een kind aangeeft dat hij/zij geen zin of tijd heeft, dan dien je dat dus serieus te nemen. Praat met je kinderen over de (tijds)druk die ze ervaren en geef ze de keus om een sport of hobby op te geven als de agenda of energie het niet toelaat.

Kinderen & stress ‒ Tip 4: Ontlast je kinderen

Belast je kinderen niet met je eigen problemen. Zadel ze niet op met frustraties over je werk, probeer je geldproblemen niet op hun schouders te laten rusten en betrek ze niet te intensief bij ernstig zieke familieleden… Kinderen die getuige zijn van een echtscheiding, verontrustende signalen, bekvechtende familieleden, negatieve nieuwsberichten en financiële problemen, ervaren veel meer stress dan kinderen die zich niet hoeven bezig te houden met volwassen problemen en verantwoordelijkheden.

1. Ademhalingsoefeningen tegen stress

Zoek een rustig plekje op en richt je eens even op helemaal niets anders dan je ademhaling. Leg een hand op je buik en adem diep in door je neus. Als het goed is voel je de hand op je buik omhoog gaan terwijl je longen zich vullen met lucht. Houd je adem vervolgens 1 seconde lang vast en adem vervolgens rustig weer uit door je mond. Herhaal deze oefening gedurende een aantal minuten totdat je de stress voelt verminderen.

2. Bewegen tegen stress

Stress gaat vaak gepaard met veel piekeren en continu bezig zijn in je hoofd. Richt je daarom eens even helemaal op lichamelijk activiteit en zet je verstand op nul. Doe bijvoorbeeld elke dag aan cardio training (fietsen, hardlopen, roeien etc.). Of ga in de tuin werken, schoonmaken of ander werk waarbij je niet diep hoeft na te denken.

3. Gun jezelf een momentje voor jou alleen

Altijd maar bezig zijn met de buitenwereld houdt niemand vol. Gun jezelf daarom zo nu en dan een middagje helemaal voor jou alleen. Ga dan ook echt iets doen wat jij leuk vindt. Dus even niets regelen voor de kinderen, geen verantwoordelijke dingen doen, maar gewoon een middagje winkelen, naar de film of bijvoorbeeld eens lekker naar de schoonheidsspecialist.

4. Yoga of Tai Chi

Een uitstekende tip tegen stress is het volgen van Yoga of Tai Chi. Tijdens Yoga en Tai Chi krijg je specifieke oefeningen om stress te verminderen en tot jezelf te komen.

5. Spreek je gevoelens uit om stress te verminderen

Niets werkt stress zo in de hand als opgekropte gevoelens en emoties. Praat er dus over! Dat lucht op en zal de stress enorm verminderen. Praten hoeft niet per se met iemand uit je directe omgeving of met degene die bij jou stress veroorzaakt. Je hart luchten kan ook bij iemand die net iets verder van de situatie af staat of bij een professioneel iemand.

6. Kom tot rust in het water

Water is zeer heilzaam bij stress. Ga zwemmen om stress actief kwijt te raken, of ga juist eens rustig in een warm bad om eens even helemaal tot jezelf te komen.

7. Muziek om lekker tot rust te komen

Zet een lekker muziekje op. Zing mee; dans mee… Kortom: laat je even lekker gaan. Speel je zelf een instrument? Dan is dat natuurlijk ook een uitstekende manier om stress te verminderen.

8. Vermijd dingen waar je onrustig van wordt

Probeer dingen waar je onrustig van wordt even zoveel mogelijk te vermijden. Sla even geen krant open, ga niet op het internet en zet je telefoon eens lekker uit. Het feit dat je even niet lastiggevallen kan worden, kan stress enorm verminderen.

9. Schrijf je gedachten op

Door je gedachten op te schrijven creëer je overzicht. Dit kan je enorm veel rust geven en je helpen jezelf en bepaalde situaties beter te begrijpen en overzien.

10. Stel niet te hoge eisen

Altijd maar overal de beste in willen zijn, levert enorm veel stress op. Realiseer je dat mensen nu eenmaal fouten maken en dat het niet nodig is om alles perfect te doen. Je gezondheid is veel en veel belangrijker!

Hyperventilatie – Stress

Het lichaamsmechanisme dat verantwoordelijk is voor het ontstaan en de instandhouding van hyperventilatie wordt gevoed door stresshormonen. Stresshormonen (o.a. adrenaline) worden aangemaakt onder invloed van stress. Voorbeelden van stressoren zijn o.a. spanning, pepmiddelen, vermoeidheid en angst. Stresshormonen zorgen ervoor dat het lichaam zich gaat voorbereiden op inspanning en/of (irreëel) gevaar. Hierdoor gaat het hart sneller kloppen, vernauwen de bloedvaten zich, versnelt de ademhaling en kun je gaan hyperventileren.

Hyperventilatie – Emoties

Hyperventilatie kan worden veroorzaakt door hevige emoties. Gevoelens zoals kwaadheid, woede, teleurstelling, verdriet en angst kunnen leiden tot hyperventileren. Deze emoties kunnen op hun beurt worden veroorzaakt door relatieproblemen, moeilijkheden op het werk en onverwerkte problemen uit het verleden. Emoties uiten kan in zulke gevallen verlichting brengen.

Hyperventilatie – Paniekstoornis

Aan hyperventilatie ligt in veel gevallen een paniekstoornis ten grondslag. Bij een paniekstoornis word je op zeer onverwachte momenten overvallen door de irreële angst om dood te gaan, gek te worden of de controle over jezelf te verliezen. Voor paniekstoornissen is veelal verregaande psychische behandeling vereist.

Hyperventilatie – Chronische hyperventilatie

Naast acute hyperventilatie bestaat er ook een chronische vorm van hyperventileren. Deze vorm is doorgaans veel minder heftig, maar uit zich met enige tot zeer grote regelmaat. Soms wordt er zelfs de hele dag door gehyperventileerd, zonder dat men het merkt. Omdat de klachten licht zijn, wordt deze vorm van hyperventilatie minder snel herkend.

Hyperventilatie – Herhalingsangst

De klachten bij hyperventilatie kunnen verergeren na de eerste, onverwachte hyperventilatie-aanval. De angst om nogmaals te gaan hyperventileren kan al voldoende zijn om ook daadwerkelijk te gaan hyperventileren. Op den duur kan zodoende zelfs een fobie worden ontwikkeld.

Hyperventilatie – Conclusie

Als je denkt dat je last hebt van (chronische) hyperventilatie, maak dan een afspraak met de huisarts. Deze kan je eventueel doorverwijzen naar een specialist. Als je een aanval van hyperventilatie voelt opkomen, dan kun je door lichaamsbeweging (o.a. springen, kniebuigingen, hardlopen e.a.) de klachten proberen te minderen. Probeer vooral niet in paniek te raken, omdat de klachten daardoor juist erger worden.